2013/01/30

ESPAZIORAKO BIDAIAK

    GIZAKIA ILARGIAN

    SATELITEAK

    Planeta baten inguruan biratzen diren astroak  SATELITEAK deitzen dira.

    Eguzki-sisteman diren planeta guztiek, Merkuriok eta Artizarrak izan ezik, satelite naturalak dituzte. Sateliteak eta planeta nanoak kontuan harturik, 174 satelite natural aurkitu dira eguzki-sisteman. Jupiter  da satelite gehien duen planeta, 63 baititu momentuz  aztertuak.

    Ilargia Eguzki-sistemaren bostgarren sateliterik handiena eta Lurraren satelite bakarra da, honen inguruan biraka dabilena. Ilargia eta Lurraren artean, batez beste, 384.400 km daude

    AGATE DEUNA

    Astelehenean Haur Hezkuntzako eta Lehen Zikloko ikasleak Agate Deuna abestera aterako dira.
    Institutora joan baino lehen, hamaikak aldera, ikastetxeko jolaslekuan abestuko dute.
    Anima zaitezte eta joan zaitezte entzutera!

    KILI-KOLO:AZKEN BERRIAK!!!!


    Margoketa lanak direla eta, Kili-Kolo kanpainaren kokapena aldatu behar izan dugu.

    Pistak eta puzzlearen zatiak zuzendaritza ondoko kortxoan kokatuko ditugu bihartik aurrera.

    Buruari eragin!!!

    2013/01/29

    ARGI-URTEA

    Argia den urtea? Urte bat argitan? Urtebeteko argia? zer da?
    Argi-urtea distantzia neurtzeko unitate bat da. "Urte" hitza barne hartzen duenez, denborarekin lotuta dagoen zerbait ematen du, baina ez da horrela.
    Astronomoek astroen arteko distantzia ikaragarriak neurtzeko erabiltzen dute unitate hori. Izan ere, izarrak oso-oso-oso urruti daude. Adibidez, Lurretik hurbilen dagoen izarra (Eguzkiaz gain) 38.000.000.000.000 kilometrotara dago. Proxima Centauri du izena eta 4,2 argi-urteko distantzian dago.
    Argi-urte bat urtebetean argiak egiten duen distantzia da eta argiak beti abiadura berean bidaiatzen du: 300.000 km segunduko.
    Hortaz, urtebetean zenbat kilometro egiten ditu argiak? Kalkulagailua atera!
    Oso ongi, erantzun zuzena 9. 460. 800. 000. 000 km da.
    Esne Bidearen diametroa 85.000 argi-urteko dela uste dute zientzilariek. Paseotxo bat!


    Beraz, izar baten argia gugana heltzeko urteak behar baditu, gerta daiteke orain ikusten ari garen izar bat jadanil hilda egotea baina guk ez dugu horren berri izango urteak pasa arte. Harrigarria, ezta?

    IZARRAK

    Izar bat plasmazko gorputz esferiko handia eta trinkoa da, bere erdigune beroan fusio nuklearra mantentzeko bezain handia dena. Fusioa da izarrek beren kanpo geruzetatik etengabe kanporatzen duten energiaren  iturburu.
    Izar taldeek galaxiak  sortzen dituzte eta unibertsok   argizagi nagusiak dira. Lurretik  hurbilen dagoen izarra Eguzkia.
    Izar multzo batzuek irudiak sortzen dituzte : Konstelazioak dira.

     Irudi honetan izar-multzo eta konstelazio ezagun batzuk azaltzen dira: Hartz Txikia (Ursa minor), Dragoia (Draco), Hartz Nagusia (Ursa maior) eta Orion.


    Hartz Txikiaren izar batek, distiratsuena denak, iparra adierazten du beti. Horregatik, IPAR-IZARRA esaten zaio.
    Ikusten duzunez, konstelazioek eta izar-multzoek izen bereziak izaten dituzte. Gehienak antzinako mitologietatik datoz. Bakoitzaren atzean legenda edo istorio bat dago.

    2013/01/28

    JULIO VERNE eta ILARGIRAKO BIDAIA

    Esan bezala Julio Vernek "Lurretik ilargira bidaian" eta "Ilargiaren inguran" izeneko liburuetan  gauza batzuk  igarri zituen.  Adibide batzuk ikusiko ditugu.
    •      Vernek “Montañas Rocosas" izeneko lekuan  5 metroko  diametro zuen  teleskopio bat jarri zuen. Urte asko  beranduago  “Monte Palomar”en  kokatu zuten lehenengo teleskopioak diametro berbera   zeukan.
    •   Bere garaiko potentzia handiko  herriak, Frantzia eta Ingalaterra, aukeratu beharrean, Ameriketako Estatu Batuak eta Errusia aukeratu zituen.
    •  Verneren espaziontziaren jaurtilekua   “Cabo Town” izan zen, gaur egungo “ Cabo Cañaveral”- etik oso hurbil 
    •    Verneren nobelaren lehenengo bidaia esperimentalean animaliak joan ziren. Errealitatean, espaziora joan zen lehen izaki biziduna Laika izeneko txakur  emea izan zen.
    •     Ilargira heldu zen Verneren espaziontzia “Columbia”  deitzen zen eta hiru gizon eramaten zituen. Apolo XI moduloa “Columbia”ere deitzen zen eta baita hiru gizon ere eramaten zituen
    •       Verneren bidaiarien espaziontzia Lurrera itzultzean itsasora erortzen zen, gero benetan gertatu zen bezala.

     

    ERAKUSKETA IBILTARIAK: JULIO VERNE

    Aste honetan bertan, gure liburutegian Julio Verneri buruzko erakusketa bat antolatuko dugu.
    Agian guztiok ez dugu idazle frantziar hau ondo ezagutzen, ezta?
    Julio Verne (1828-1905) idazle frantziarren artean gehien itzulita izan da.
    Zientzia eta teknologian oso interesaturik bizi zen beti eta bere liburuetan  XIX. mendeko aurrerapen zientifikoak zabaldu zituen.
    Hainbat aspektuetan aitzindari izan zen eta bere garaian ez zeuden tresna batzuen berri aurreratu zuen:
    • Gerrarako tankeen erabilera "Lurrun etxean"  liburuan.
    • Itsaspeko ontzia, "20 000 lego itsaspeko bidaia" liburuan.
    • Satelite artifizialak "Robur, munduaren jabea" liburuan.
    • Helikopteroak, espaziontziak, soinudun zinema, kalkulagailuak, ordenadoreak...
    Liburu askoren artean oso interesgarrik dira  "Lurretik ilargira" eta "Ilargiaren inguruan" liburuak. Liburu hauetan igarle gisa agertzen zaigu eta bere garaian pentsaezina zen bidaia deskribatu eta detaile askotan bete betean asmatu ere.

    UNIBERTSOARI BURUZKO TEORIAK

    Gaur argi batean zeruari so gaudenean, badakigu zeru ilunean dirdiraka ari diren astroak gure Eguzkiaren oso antzeko izarrak direla eta gugandik ikaragarrizko distantziara daudela.

    Duela ehun eta berrogeita hamar urtetik baino ez ditu gizakiak Unibertsoa aztertzeko tresnak. Aurretik, Unibertsoa nolakoa zen azaltzeko emandako teoria guztiak begi hutsez egindako behaketetan oinarritzen ziren. horren ondorioz, ez ziren batere zehatzak:

     Teoria geozentrikoa. Antzinako grekoek proposatua. Lurra Unibertsoaren erdigunean geldirik zegoela zioen, eta izarrak, Eguzkia, planetak eta Ilargia zebiltzala Lurraren inguruan biraka.


        Teoria heliozentrikoa. Duela bostehun urte, Nikolas Koperniko astronomoak esan zuen Eguzkia geldirik zegoela eta planetak, Lurra barne biratzen zirela Eguzkiaren inguruan. Teoria hark eztabaida ugari eragin zuen, harik eta 1610ean Galileo Galilei matematikariak teleskopioa asmatu, planeten eta haien ilargien higidurari behatu eta Kopernikori arrazoia eman zion arte.


    Gaur egun, badakigu bi teoria horiek ez direla zuzenak. Eguzkia izar txiki baino ez da eta Unibertsoan dauden hainbat galaxiaren arteko galaxia batean dago. Eta gainera, ez dago Unibertsoaren erdigunetzat har daitekeen lekurik.